2

PEDAGOJİ (Çocuk Eğitim Bilimi)  –TERBİYE BİLİMİ

                                                             “Ağaç yaş iken eğilir.”

Terbiye, pedagoji ve eğitim sözleri doğrudan doğruya 0-12 yaşlarındaki yani ergenlik öncesine kadar olan yaş grubunu ilgilendirir. Çünkü bu süre içinde çocuk-öğrenci; ahlâkî, vicdanî, millî ve sosyal duygular ile pek çok beceri ve alışkanlıkları önemli ölçüde öğrenmiş, kazanmış veya edinmiş olur. [1] Ayrıca dil yanında zihinsel ve bedensel gelişimi de önemli ölçüde tamamlanmış olur.

Söz konusu okul hayatı olduğundan bu yaş grubu 5. - 6. sınıfa tekabül eder. Bu sınıflardan itibaren çocuğun ilgi alanları belirmeye başlar. Bu sınıflardan sonra ilgi alanları da dikkate alınarak öğrencilerin sosyal hayata intibakını sağlamak, vatandaş olma şuurunu kazandırmak, temel bilimlerle ilgili kavramları ve terimleri öğretmek, bu yaştan önce getirdiği değerlerdeki eksikleri -varsa onları- tamamlamak, düzeltmek, varsa olmayanları da öğretmeye çalışmaktır.

Meseleye bütünüyle bakıldığında eğitimin her kademede yetişen-yetişecek olan neslin; dilini doğru ve güzel kullanma, ahlakî değerlere sahip, vicdanlı, millî ve sosyal duyguları gelişmiş, zihinsel yetenekleri kullanabilen, kanaatleri ile davranışları arasında denge kurmuş, bilimsel düşünce ve düşünme düzeyine ulaşmış, sorup sorgulayan, bedenen ve ruhen gelişmiş, yeni bilgi ve becerilerle donatılmış bir insan olmasını sağlamaktır.

Eğer amacı böyle yazarsak, onları gerek aile ortamında yetiştiren anne-babanın ve gerekse öğretmenlerin psikoloji, sosyoloji, ekonomi, tarih, coğrafya, matematik gibi bilim dallarında yetişmiş olması da gerekir.[2]

Eğitim çocukların istenen yönde yetişmesi için onların üzerinde yapılan bir işlemdir. Bu işlem iki önemli kaynaktan yapılır: Aile-çevre ve okul.

Aile ve çevre tarafından çocuk üzerinde yapılan işleme geleneksel eğitim, diğeri de okulda yapılan eğitim-öğretimdir.

Bu açıklamadan bu iki kurum arasındaki eğitim bıçakla kesilmiş gibi ikiye bölündüğü anlaşılmamalıdır. Aile ortamında asıl olan eğitim yanında öğretim, okulda ise asıl olarak yapılan öğretim yanında eğitim etkinlikleri devamlılık gösterir. Ancak ailede öğretim daha az, eğitim daha fazla; okulda ise öğretim daha fazla, eğitim daha azdır.[3]

Bu kitapta asıl amaç, arkaik çağlardan itibaren geleneksel ve  okul eğitiminin günümüze kadar olan tarihini incelemektir.

Ancak okul eğitimi ile geleneksel eğitimi ayırma bakımından aşağıda geleneksel eğitime kısaca temas edilmiştir. Çünkü geleneksel eğitim günümüzde de devam ettiği gibi, ilk insanlarda da geleneksel eğitime göre çocukların yetiştirildiği muhakkaktır.

Bir anlamda geleneksel eğitim sözlü, okul eğitimi ise yazılıdır.

Yazının icadından önce gelmiş gerek peygamberlerin tebliğleri ve gerekse en ilkel insandan bu güne kadar geleneksel eğitim, uygulamada varlığını korumaya devam etmekte ve devam edecektir.

Bu kitapta genel olarak pedagoji açısından okul eğitiminden söz edileceği için sadece geleneksel ve menfi eğitim üstünde kısaca durulmuştur.

---

[1] “Öğrenme, kazanma ve edinme” kavramları Zekâ ve Dil Psikolojisi adlı kitapta ayrıntılı olarak incelenmiştir. Özetle:

Öğrenme: Öğretmen veya kitap yoluyla bilgiye sahip olma, Ezberle de ilgilidir.

Kazanma: Soru sorarak, araştırarak kendi çabasıyla bilgiye sahip olma.

Edinme: Bilinçdışı etkinliklerle kendiliğinden sahip olunan düşünce ve davranışlar. Dil, edinilir.

[2] Bu konu ile ilgili olarak daha ayrıntılı bilgi için aşağıdaki eserler incelenebilir. Bu düşünürlerin görüşlerine kronolojik olarak yeri geldiğinde ayrıca temas edilecektir.

  a. Terbiye Felsefesi, Bedi Ziya Egemen, Yaprak Yay. Ank. 1957.

  b. Terbiyenin Sosyal ve Kültürel Meseleleri, Ziya Gökalp, MEB, İst. 1992.

[3] Bu konuda ayrıntılar Eğitim adlı makalede açıklanmıştır. Bu konu, pedagoji tarihi bakımından incelenmemiştir.